Wysokocząsteczkowy i hydrolizowany: dwie formy kolagenu
Kolagen w suplementach występuje w różnych rozmiarach cząsteczki. Zdecydowanie najczęstszy jest hydrolizat (krótkie peptydy); rzadziej spotyka się formę wysokocząsteczkową (zachowana budowa łańcuchowa). Różnią się nie tym, czy dostarczają peptydów, lecz tym, jak szybko.
Hydrolizat to kolagen pocięty enzymatycznie na krótkie peptydy (rzędu 2 kDa). Rozpuszcza się i trawi szybko. Forma wysokocząsteczkowa zachowuje budowę łańcuchową i jest trawiona wolniej, stopniowo uwalniając peptydy.
Ostatecznie oba warianty trafiają do organizmu jako peptydy i aminokwasy. Różnica dotyczy kinetyki, czyli tempa, a nie tego, czy kolagen zostaje wchłonięty.
Masa cząsteczkowa bywa przedstawiana jako główny wyznacznik jakości. Badania tego nie potwierdzają: peptydy o masie 2 i 5 kDa wchłaniały się tak samo.[2] Rozmiar cząsteczki decyduje o tempie, nie o tym, ile ostatecznie dotrze do organizmu.
Co to jest masa cząsteczkowa
Kilodalton (kDa) i dlaczego się o nim mówi
Masę cząsteczek białka podaje się w kilodaltonach (kDa). Natywny kolagen ma budowę hierarchiczną: trzy łańcuchy tworzą potrójną helisę, czyli tropokolagen o masie około 300 kDa. Pojedynczy łańcuch (łańcuch α) to około 120 kDa.[1] Te liczby nie sumują się wprost, bo 120 kDa to masa pozorna z rozdziału elektroforetycznego, w którym kolagen migruje wolniej niż typowe białka i wypada „cięższy"; rzeczywista masa łańcucha to około 100 kDa, czyli trzy takie łańcuchy dają właśnie około 300 kDa.[3]
Hydroliza enzymatyczna tnie te łańcuchy na krótkie fragmenty. W efekcie hydrolizat to mieszanina peptydów o masie od kilkuset daltonów do kilku kDa. To ta sama substancja wyjściowa, tyle że w innym stopniu pocięcia.
Kolagen hydrolizowany
Krótkie peptydy, szybka kinetyka
Hydrolizat rozpuszcza się natychmiast i jest szybko trawiony. Charakterystyczne peptydy, przede wszystkim Pro-Hyp, pojawiają się we krwi. Co ciekawe, Pro-Hyp powstaje w dużej mierze dopiero w trakcie trawienia, a nie znajduje się w gotowym hydrolizacie, co pokazuje, że trawienie nie jest całkowitym rozłożeniem kolagenu na wolne aminokwasy.[2]
To forma najczęściej stosowana w badaniach klinicznych i najlepiej rozpuszczalna. Jej zaletą praktyczną jest szybkość i wygoda przygotowania.
Kolagen wysokocząsteczkowy
Zachowana budowa łańcuchowa
Kolagen wysokocząsteczkowy nie został pocięty do krótkich peptydów, więc zachowuje budowę łańcuchową. Można to sprawdzić metodą elektroforezy SDS-PAGE, która rozdziela białka według masy w warunkach denaturujących.
W takim materiale widoczny jest prążek w okolicy 120 kDa. Odpowiada on nieporozcinanemu łańcuchowi α i jest dowodem na to, że materiał nie został zhydrolizowany, czyli że zachował naturalną strukturę łańcucha.[1]
Czy większa cząsteczka wchłania się lepiej?
Uczciwa odpowiedź, bez marketingu
To pytanie, które zadaje każdy uważny czytelnik, więc odpowiadamy wprost. W kontrolowanym badaniu z grupą krzyżową porównano hydrolizaty o masie 2 i 5 kDa i nie stwierdzono różnicy w biodostępności mierzonych peptydów.[2] W zakresie peptydów sama masa nie przesądza więc o wchłanianiu.
Forma wysokocząsteczkowa (~120 kDa) to inny rząd wielkości, którego to badanie nie obejmowało. Jej uczciwy opis mechanistyczny brzmi: wolniejsze trawienie i stopniowe uwalnianie peptydów, a nie „lepsze wchłanianie". Nie istnieje badanie porównujące bezpośrednio u ludzi formę 120 kDa z hydrolizatem pod kątem jakiegokolwiek efektu, więc opisujemy kinetykę, a nie zwycięzcę.
Po co łączyć obie formy
Przesłanka mechanistyczna, nie obietnica
Niezwykle rzadko produkty łączą obie formy w jednym składzie. Przesłanka jest mechanistyczna: dwie różne kinetyki trawienia oznaczają, że peptydy uwalniane są w szerszym oknie czasowym, szybko z hydrolizatu i stopniowo z formy wysokocząsteczkowej. Dla przykładu nasz produkt zawiera 2500 mg hydrolizatu (~2 kDa) i 2000 mg formy wysokocząsteczkowej (~120 kDa).
Czego nie twierdzimy
Opisujemy, jak formy kolagenu różnią się budową i przebiegiem trawienia. Nie twierdzimy, że któraś forma jest skuteczniejsza, ani że samo połączenie form daje efekt zdrowotny.
Kolagen nie posiada w Unii Europejskiej żadnego zatwierdzonego oświadczenia zdrowotnego. To, co peptydy kolagenowe robią po wchłonięciu, pozostaje aktywnym obszarem badań, opisanym w części dlaczego to nie jest białko jak każde inne.
- Ricard-Blum S. The collagen family. Cold Spring Harb Perspect Biol. 2011;3(1):a004978. doi:10.1101/cshperspect.a004978
- Virgilio N, Schön C, Mödinger Y, et al. Absorption of bioactive peptides following collagen hydrolysate intake: a randomized, double-blind crossover study in healthy individuals. Front Nutr. 2024;11:1416643. doi:10.3389/fnut.2024.1416643
- Hayashi T, Nagai Y. The anomalous behavior of collagen peptides on sodium dodecyl sulfate-polyacrylamide gel electrophoresis is due to the low content of hydrophobic amino acid residues. J Biochem. 1980;87(3):803–808. doi:10.1093/oxfordjournals.jbchem.a132809