Reklamy suplementów brzmią bardzo podobnie i nie jest to przypadek. Wynika to z tego, że przepisy zabraniają mówienia wprost o działaniu większości składników, więc branża wypracowała zestaw sformułowań, które robią wrażenie obietnicy, formalnie nią nie będąc. Poniżej opisujemy te techniki, żeby dało się je rozpoznać. To wiedza przydatna przy ocenie dowolnego produktu w tej kategorii.
W skrócie
Oświadczenia zdrowotne o żywności są w Unii Europejskiej dopuszczone tylko wtedy, gdy zostały wcześniej ocenione i zatwierdzone. Dla kolagenu nie zatwierdzono ani jednego.[1,2]
Skoro nie wolno powiedzieć „to działa na skórę", komunikaty marketingowe muszą to omijać. Stąd charakterystyczny język: mówi się o substancji zamiast o produkcie, o badaniach bez podania badań, o „jednostkach" zamiast miligramach.
Żadna z tych technik nie musi być nielegalna. Wszystkie natomiast przenoszą na czytelnika pracę, którą powinien wykonać producent. Na końcu znajdziesz listę pytań, które tę pracę skracają.
Dlaczego reklamy brzmią tak, jak brzmią
Punkt wyjścia: co wolno powiedzieć
Rozporządzenie 1924/2006 dopuszcza wyłącznie oświadczenia zdrowotne wpisane do unijnego rejestru, po ocenie naukowej.[1] Osobny przepis zakazuje przypisywania żywności właściwości zapobiegania chorobom lub ich leczenia, a także odwoływania się do takich właściwości.[4]
W praktyce oznacza to, że o wielu popularnych składnikach nie da się legalnie powiedzieć niczego konkretnego na temat efektu. Zamiast zrezygnować z przekazu, branża nauczyła się budować zdania, które czytelnik uzupełnia sobie sam. Poniższe techniki są w większości formalnie poprawne i właśnie dlatego warto je znać.
Osiem technik, które warto rozpoznać
Na czym polegają i jak je sprawdzić
1
Efekt przypisany substancji, produkt tuż obok
Zdanie mówi o „kolagenie" albo „peptydach kolagenowych" jako przedmiocie badań, a obok stoi zdjęcie opakowania. Formalnie nie padło żadne twierdzenie o produkcie. Odbiorca i tak połączy jedno z drugim, bo taki jest cel takiego układu.
Jak sprawdzić: przeczytaj samo zdanie, bez obrazka. Czy nadal mówi cokolwiek o tym konkretnym produkcie?
2
Autorskie jednostki zamiast miligramów
„Jednostki kolagenu", „kompleks", „formuła", wartości procentowe bez odniesienia. Takie wielkości nie istnieją w nauce: nie mają definicji, normy ani metody pomiaru, więc nie da się ich porównać między produktami. To ich jedyna funkcja.
Jak sprawdzić: szukaj masy w miligramach na porcję. Jeśli jej nie ma, nie ma czego porównywać.
3
Oświadczenie pożyczone od składnika ubocznego
Do produktu dodaje się niewielką ilość składnika, który ma zatwierdzone oświadczenie zdrowotne, na przykład witaminy. Oświadczenie trafia na opakowanie zgodnie z prawem, ale odbiorca odnosi je do składnika głównego, wyeksponowanego w nazwie. Formalnie wszystko się zgadza; wrażenie jest fałszywe.
Jak sprawdzić: ustal, którego składnika dotyczy oświadczenie. Zwykle jest to zapisane drobnym drukiem.
4
Składnik obecny symbolicznie
Substancja pojawia się w składzie w ilości wielokrotnie niższej niż ta, którą stosowano w badaniach. Można ją wtedy wymienić na etykiecie i w komunikacji, mimo że dawka nie odpowiada żadnym danym.
Jak sprawdzić: porównaj ilość na porcję z dawką z cytowanego badania. Jeśli badania nie podano, patrz technika 5.
5
„Badania dowodzą" bez podania badań
Powołanie się na naukę bez nazwisk autorów, roku i czasopisma nie jest cytowaniem, tylko figurą retoryczną. Nie da się go zweryfikować ani podważyć, co jest jego zaletą z punktu widzenia nadawcy.
Jak sprawdzić: poszukaj przypisu albo listy źródeł. Brak listy źródeł jest odpowiedzią sam w sobie.
6
Wybiórcze cytowanie literatury
Przytacza się wyłącznie prace o korzystnych wynikach, pomijając te niekorzystne. W przypadku kolagenu istotnym przykładem jest metaanaliza 23 badań z randomizacją z 2025 roku, której autorzy nie potwierdzili efektu po zawężeniu analizy do prac najwyższej jakości i niefinansowanych przez przemysł.[3] Praca jest przedmiotem sporu metodologicznego, ale jej pominięcie w przeglądzie literatury nie jest neutralne.
Jak sprawdzić: czy gdziekolwiek pojawia się wynik niewygodny dla sprzedawanego składnika?
7
Sugestia, że zwykła dieta nie wystarcza
Przekaz buduje przekonanie o niedoborze, który produkt następnie uzupełnia. Bywa opierany na obliczeniach teoretycznych przedstawianych jako ustalenie kliniczne. Jest to również kierunek, w którym zmierzają zaostrzane właśnie przepisy o reklamie suplementów.
Jak sprawdzić: czy twierdzenie o niedoborze ma źródło, czy jest po prostu założone?
8
Liczba bez punktu odniesienia
Zastrzeżenie na wstępie: kwestionariusz jest pełnoprawnym narzędziem badawczym. Istnieją zwalidowane skale, sprawdzone pod względem powtarzalności i trafności, stosowane jako punkty końcowe w badaniach klinicznych, także w dermatologii i reumatologii. Odczucia pacjenta bywają zresztą dokładnie tym, co chcemy zmierzyć.
Czym innym jest ankieta zadowolenia: „93% osób potwierdza poprawę", zebrana bez grupy kontrolnej, bez randomizacji i często wśród osób, które otrzymały produkt bezpłatnie. Różnica nie polega na tym, że pyta się ludzi, tylko na tym, czy jest z czym porównać odpowiedzi. Ten sam problem mają zdjęcia „przed i po" wykonane przy innym oświetleniu, ujęciu i makijażu.
Jak sprawdzić: czy podano liczbę uczestników, grupę kontrolną lub placebo oraz nazwę użytego narzędzia. Zwalidowana skala ma nazwę i piśmiennictwo; ankieta marketingowa zwykle nie ma ani jednego, ani drugiego.
Lista kontrolna
Siedem pytań do dowolnego producenta
Te pytania można zadać każdej marce kolagenu. Nie wymagają wiedzy chemicznej, a szybko pokazują, czy odpowiedź w ogóle istnieje.
Siedem pytań kontrolnych
Ile miligramów kolagenu jest w jednej porcji?
Czy producent potrafi powiedzieć, skąd pochodzi jego surowiec?
Co jeszcze znajduje się w składzie i po co tam jest?
Czy opisany efekt dotyczy produktu, czy substancji z badań?
Czy podano konkretne publikacje: autorzy, rok, czasopismo?
Czy gdziekolwiek podano ograniczenia albo wyniki niekorzystne?
Czy podany jest numer powiadomienia w GIS?
Zadaj je również nam. Jeśli na którekolwiek nie znajdziesz u nas odpowiedzi, napisz do nas. Uzupełnimy albo wyjaśnimy, dlaczego uważamy inaczej.
Oświadczenia dla kolagenu
Zatwierdzonych: brak
Co da się porównać
Masa w mg i źródło surowca
Czego nie da się
Autorskich „jednostek"
Podstawa
Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności. eur-lex.europa.eu
Unijny rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych. food.ec.europa.eu
Myung SK, Park Y. Effects of collagen supplements on skin aging: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Am J Med. 2025;138(9):1264–1277. PMID: 40324552
Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, art. 7. eur-lex.europa.eu
Tekst opisuje ogólne praktyki komunikacyjne w kategorii suplementów diety i nie odnosi się do żadnego konkretnego producenta ani produktu. Suplement diety jest środkiem spożywczym, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety. Suplement diety nie ma właściwości leczniczych. Zróżnicowana dieta i zdrowy tryb życia są podstawą prawidłowego funkcjonowania organizmu.
