Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
Sam kolagen należy do lepiej tolerowanych składników suplementów. Większość pytań o bezpieczeństwo dotyczy w praktyce nie samego kolagenu, lecz dwóch innych rzeczy: surowca, z którego go pozyskano, oraz pozostałych składników danego produktu.
W badaniach klinicznych peptydy kolagenowe były dobrze tolerowane. W dużym przeglądzie 35 badań z randomizacją nie zwiększały częstości działań niepożądanych ani odsetka przerwań w porównaniu z grupą kontrolną.[1]
Realne kwestie bezpieczeństwa wynikają zwykle z surowca i z dodatków. Kolagen bywa pozyskiwany z ryb, wołowiny lub wieprzowiny. Wariant morski (rybi) wiąże się z alergią na ryby, a to najważniejsze przeciwwskazanie dla tej grupy produktów.
Do kolagenu często dołączane są inne składniki (witaminy, substancje słodzące, źródła kofeiny). To one, a nie sam kolagen, decydują o dodatkowych ograniczeniach. Oba wątki omawiamy niżej.
Ogólny profil tolerancji
Co wiadomo o samych peptydach kolagenowych
W obszernym przeglądzie obejmującym 35 badań z randomizacją i ponad 3000 uczestników doustne peptydy kolagenowe nie zwiększały ryzyka działań niepożądanych ani odsetka przerwań udziału względem placebo.[1] Niezależne badania nad bezpieczeństwem biologicznym kolagenu rybiego również nie wykazały działania toksycznego, drażniącego ani uczulającego w standardowych testach.[2]
Najczęściej zgłaszane dolegliwości w badaniach miały charakter łagodny i przemijający, głównie ze strony przewodu pokarmowego (uczucie pełności, dyskomfort). Kolagen jest białkiem, więc jest trawiony i metabolizowany jak inne białka pokarmowe.
Surowiec: alergia na ryby
Najważniejsze przeciwwskazanie dla kolagenu morskiego
Kolagen morski pozyskiwany jest najczęściej ze skór, łusek i ości ryb. Ryby są jednym z ustawowo deklarowanych alergenów, dlatego na opakowaniach takich produktów muszą być wyraźnie oznaczone. Osoby z alergią na ryby nie powinny stosować kolagenu rybiego, niezależnie od marki. Nasz produkt, jak większość kolagenów morskich, należy do tej grupy.
Białka odpowiedzialne za alergię na ryby (głównie parwalbuminy) to inne białka niż kolagen, a proces oczyszczania surowca znacznie je redukuje. Mimo to nie da się zagwarantować całkowitego braku śladowych ilości białek alergennych, dlatego przy rozpoznanej alergii na ryby obowiązuje zasada ostrożności, a wątpliwości warto omówić z lekarzem.
Pozostałe składniki produktu
To zwykle one, a nie kolagen, wprowadzają ograniczenia
Kolagen rzadko sprzedawany jest samodzielnie. Producenci dołączają do niego witaminy, substancje słodzące i smakowe, a bywa że źródła kofeiny (matcha, zielona herbata, guarana). O dodatkowych przeciwwskazaniach danego produktu decydują właśnie te składniki, dlatego zawsze warto przeczytać pełny skład.
W naszym produkcie takim składnikiem jest matcha, która naturalnie zawiera kofeinę: 48 mg na porcję, czyli mniej więcej tyle, co filiżanka mocnej herbaty lub około połowy filiżanki kawy. EFSA uznaje, że dla zdrowych dorosłych spożycie kofeiny do 400 mg dziennie ze wszystkich źródeł oraz pojedyncza dawka do 200 mg nie budzą obaw o bezpieczeństwo.[3]
Cukrzyca i kontrola glikemii. Wiele kolagenów smakowych, a zwłaszcza form takich jak żelki czy shoty, zawiera cukier, syropy glukozowe lub maltodekstrynę, które podnoszą poziom glukozy we krwi. Maltodekstryna nie jest przy tym określana na etykiecie jako cukier, choć wpływa na glikemię podobnie. Osoby z cukrzycą powinny więc sprawdzać pełny skład i wartość odżywczą, a nie samą deklarowaną zawartość kolagenu.
Jeśli produkt zawiera kofeinę, warto zliczać ją ze wszystkich źródeł w ciągu dnia (kawa, herbata, napoje energetyzujące, cola). Osoby wrażliwe na kofeinę, a także przyjmujące taki produkt wieczorem, mogą odczuwać jej typowe działanie pobudzające, dlatego w drugiej połowie dnia rozsądek nakazuje ostrożność.
Ciąża i karmienie piersią
Tu zwykle decyduje kofeina i zasada ostrożności
Dla kobiet w ciąży i karmiących piersią EFSA wskazuje niższy próg dla kofeiny: regularne spożycie do 200 mg dziennie uznaje za bezpieczne dla dziecka.[3] W produktach z dodatkiem kofeiny (jak nasz, 48 mg na porcję) ilość ta wlicza się do dziennego limitu razem z kawą i herbatą.
Niezależnie od kofeiny, w ciąży i podczas karmienia obowiązuje ogólna zasada, by stosowanie jakichkolwiek suplementów diety skonsultować z lekarzem.
Dzieci, leki i choroby przewlekłe
Kiedy zachować szczególną ostrożność
Dzieci i młodzież. Produkty zawierające kofeinę są przeznaczone dla osób dorosłych i nie są kierowane do dzieci. Dotyczy to również naszego produktu.
Leki i inne suplementy. Sam kolagen nie jest znany z istotnych interakcji z lekami. Ostrożność dotyczy przede wszystkim dodatków, zwłaszcza kofeiny, która może nasilać działanie innych źródeł kofeiny i niektórych substancji pobudzających. Przyjmując leki na stałe, warto omówić stosowanie danego produktu z lekarzem lub farmaceutą.
Choroby nerek. Kolagen jest białkiem i liczy się do dziennej puli białka w diecie. Przy chorobach nerek, w których podaż białka bywa ograniczana, stosowanie preparatów białkowych, w tym kolagenu, warto uzgodnić z lekarzem.
Choroby przewlekłe. Przy schorzeniach, przy których zaleca się ograniczenie kofeiny (np. niektóre zaburzenia rytmu serca, nasilony lęk, bezsenność), decyzję o stosowaniu produktu z kofeiną warto podjąć wspólnie z lekarzem.
Co to znaczy w praktyce
Sam kolagen jest dobrze tolerowany, a dane dotyczące peptydów kolagenowych nie wskazują na istotne ryzyko. Praktyczne przeciwwskazania biorą się z surowca (kolagen morski to alergen rybny) oraz z dodatków w danym produkcie, takich jak kofeina, która wprowadza ograniczenia dla kobiet w ciąży, dzieci i osób wrażliwych.
Dlatego najlepszym odruchem jest przeczytanie pełnego składu i, w razie wątpliwości, rozmowa z lekarzem lub farmaceutą.
- Liang CW, Cheng HY, Lee YH, et al. Efficacy and safety of collagen derivatives for osteoarthritis: a trial sequential meta-analysis. Osteoarthritis Cartilage. 2024;32(5):574–584. doi:10.1016/j.joca.2023.12.010
- Yamamoto K, Igawa K, Sugimoto K, et al. Biological safety of fish (tilapia) collagen. Biomed Res Int. 2014;2014:630757. doi:10.1155/2014/630757
- EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Scientific Opinion on the safety of caffeine. EFSA Journal. 2015;13(5):4102. doi:10.2903/j.efsa.2015.4102